Excerpt
138 WOJNA 30LETNIA. 1618 — 1648. deburg, to powolnym krokiem dotykało róż- nych okolice po całych Niemczech. — Z rów- nćmi siłami spotkali się przy Breitenfeld (1631. 7. września) blisko Lipska Gustaw Adolf z niezwyciężonym dotąd Tillym, który śpieszył …
In:
Excerpt
DZIEJE NOWSZE. . 39 checki. W Kastylii, w Walencyi i w Majorce, stan szlachecki dopomógł przełamać miasta, które odtąd (od 1521) podupadać poczęły. Zbierają się zrazu (do 1539) w dawnych for- mach kortezy, potóm cząstkowie tylko, stanami - zwoływane. …
In:
Excerpt
z 40 KAROL V. 1516— 1559. - wysoką radę (w Mecheln) ustanowić. Wszę- dzie tu miał Karol stałe podatki, mógł wyje- dnywać czasowe opłat podniesienie. Z ce- sarstwa pomocy mało, ale i stąd pomimo wzrastającćj niejedności religijnćj prowadził książąt przeciw …
In:
Excerpt
DZIEJE NOWSZE. 41 tężały. Tak różnego składu i stanu były państwa Karola V. i Franciszka I. 14. Działanie innych mocarstw. Franci- szek I. i Karol V. W cztćrokrotnym zawodzie (1516 — 1546) Franciszka I. i Karola V. wstrząśniona była Europa. Od działania …
In:
Excerpt
42 KAROL V. 1516—1559. Wenecya uczuła swą niemożność i przykre położenie, gdy nawet jćj handel utrudzony podupadłym się znalazł, przez odkrycie dróg do Indyi, przez korsarskie rozboje, przez So- limana Il. i Karola V. różne ustanowienia. Papież naostatek, …
In:
Excerpt
DZIEJE NOWSZE. 43 się niekiedy, ale nie ustaje, coraz groźniej- szy, coraz nowe porusza środki. Działa sam przez się, i siły swoje z należytą usilnością natęża, aby w państwach swoich samowol- niejszćj władzy dopiął, aby rzucił postrach na Europę, żeo …
In:
Excerpt
44 KAROL V. 1516—1559. wał się być w trudnćm położeniu, ze- wsząd napadnięty. — Niedostatek pieniędzy, które królowa matka Ludwika z Sabaudyi na swoje potrzeby zabrała, przymusił Fran- cuzów po bitwie (Bicocco 1522 29, kwietnia) ustąpić z Medyolańskiego. …
In:
Excerpt
DZIEJE NOWSZE. 45 niu przemyślał. Rozpoczęły się długie uma- wiania, a coraz wyraźnićj pokazywało się, że nie straconego nie było. Francuzi, jak nie- raz, ustąpili z Włoch, stracili armią po więk- szćj części z cudzoziemczych zaciągów zło- żoną, a Francya …
In:
Excerpt
46 DZIEJE NOWSZE nastąpił (13. marca na rzóczce Bidassoa), Franciszek wyskoczył z radości, że jeszcze jest królem; Włosi zadziwili się, że Franci- szek tak biegły w zawieraniu traktatów, my- śleli o wielkich przedsięwzięciach; ministe- ryum Karola V. …
In:
Excerpt
KAROL V. 1516— 1559 47 byli bez serca. Miał do boku swego od We- necyi przydanych dozorców (prowedytorów), zeby nie nadużył swej władzy. Nie narażał się, i działał ostróżnie, i zdala utrzymywał, tam mianowicie, gdzie szło o Medyceuszów. Tymczasem …
In:
Excerpt
DZIEJE NOWSZĘ. 48 Doria opuścił Franciszka, wszedł z Karolem V. (20. lipca) w układy, i zapewnił swćj oj- . | 'czyźnie Gienui wolność. Do układów przy- stąpił i Klemens VII. (w Barcellonie 1529. 20. czerwca), zaczóm Ludwika z Sabaudyi i Małgorzata z …
In:
Excerpt
4 KAROL V. 1516— 1559. 49 mu było na różnych punktach mierzyć się z ottomańską potęgą. — Rozerwane Węgry na dwie fakcye, uczuły przewagę Ferdynan- da; król Jan Zapolski szukał przymierza z Solimanem Il. (1528. 27. stycznia) i wal- czyły w Węgrzech …
In:
Excerpt
50 -« DZIEJE NOWSZE. wywołała Franciszka w pole zemsta, za pod- stępne przez Sforzę stracenie potajemnie do Medyolanu wysłanego posła (Merveille). Za- jęliFrancuzi Sabaudyą iPiemont. W tćm (1535 24. paźdz.) umarł Sforza bezdzietni. Wstrzy- muje się …
In:
Excerpt
KAROL V. 1516— 1559, 51 się widzieć, wnet atoli burza morska wyrzu- ciła Karola V. na brzegi i Franciszek przyjął gościnnie (w Aigue morte). Wkrótce po- zwolił mu wolny przez Francyą przejazd (aby Gandawę uśmierzyć). Karol, w Paryżu, obie- cywał książęciu …
In:
Excerpt
52 DZIEJE NOWSZE. 18. Czwarta wojna, w którćj czynni są Henryk VIII. i Soliman II. Pokój w Crćpi. Węgry. Franciszek już traktował, gdy w Medyo- lańskićm urzędnik cesarski posła jego (Rin- eora) w przejeździe zabił. Zdarzenie to zgor- szyło dwory, zaczćm …
In:
Excerpt
KAROL V. 1516— 1559. 53 francuski był rozerwany na stronnictwa: kró- lewska faworyta nie mogła mieć nadzieji, ażeby delfin, gdy królem zostanie, nie zanie- dbał jej: a Franciszek był chory. Stanął tedy (1544. 18. września) pokój w Crćpi (Crespy), Wracają …
In:
Excerpt
54 DZIEJE NOWSZE. tego i wsparł Ferdynanda biskup Martinuzzi, jeden zopiekunów małoletniego Zapolskiego, nie zawsze dobrze od matki Jagiellonki wi- dziany, wielkićj w narodzie wziętości, a większych jeszcze talentów. Tyle Martinuzzi dokazał, że królowa z …
In:
Excerpt
KAROL V. 1516— 1559 55 skićj polityki wpływ podniecał wykręty i wy- biegi, uwodzenia i dopełnione zabójstwa, al- bo stał się pobudką posądzania o nie (o śmierć delfina). Rycerskie cnoty skłaniały do łatwego pojednania, zaufania i szezćrości. Jedneż …
In:
Excerpt
56 DZIEJE NOWSZE. i chwytać nadzwyczajnych środków. Trudnićj było pozyskiwać Karolowi V. dochody, ale na nie rozmaitsze środki. W ogromniejszych i tak różnych posiadłościach , trudniejszy do spożycia, wiódł Hiszpanów i Niemców, cza- sem niepłatnych, …
In:
Excerpt
KAROL V. 1516— 1559. 57 20. Włoska kultura w wieku XVI. Straciły Włochy dawną niepodległość, w poniżeniu swojóm naprawiały te szkody, które świeżo wojny zdziałały, i cały wiek XVI. zbierały owoce rozwinionych zdolności. Je- szcze nikt Włochom zrównać nie …
In:
Excerpt
58 DZIEJE NOWSZE osoby. Ani wolny był od tego całą dowol- nością uzbrojony władzca. Płaszczył się je- mu ten sam sługa, który w zmiennćm uczuciu republikańską niechęcią chętnie go dotknął, i ostre wyrazy znośne dotknionemu były. Nie umieli Włosi odróżniać …
In:
Excerpt
KAROL V. 1516— 1559. 59 Adriani (7 1579), Ammirato (+ 1600), a pó- źnićj Wenecya, w której Paweł Sarpi(j 1623), Benabo (+ 1529), Paruta (7 1598). Lecz w tłu- mie nie brakło piór podłych i przedajnych (Paolo Giovio (; 1552). Wydarzenia krajów innych także …
In:
Excerpt
60 DZIEJE NOWSZE. filozofii). Tak Włochy w dojrzałym stanie świetnie się ukazywały, kiedy zaalpejskie barbarzyństwo, nie bez ich wpływu, różnych odmian doznawało. 21. Podnoszenie się kultury w Europie na początku XVI. wieku. W poruszeniu wielkićm był ród …
In:
Excerpt
KAROL V. 1516— 1559. 61 żytnych nakłonić. W jednćj Francyi modnie odświćżono Greków i Rzymian (Marot, Jo- delle). Indzićj byli więcćj zmienieni: w Pol- sce kierowali przekształcenie schodzącćj grubości na prostotę; w Hiszpanii podniecili dalsze w miejscu …
In:
Excerpt
62 DZIEJE NOWSZE. celsus). *) Z wielkićm zagorzalstwem upę- dzano się za duchami, a z niemniejszym za- pałem polubiona była nauka języków staro- żytnych (Agricola, Erasmus Roterdamski, Reuchlin). Gruby obyczaj, niesmak nićprzy- jemnymi Włochom Niemców …
In:
Excerpt
DZIEJE NOWSZE. 63 loquia 1520. Huttena Epistolae obscurorum virorum 1518). 22. Wielkie religijne rozerwanie się w łacińskićm chrześciaństwie, od 1516. Różnćmi czasy zbory, pojedyncze 0so- by, władze i ludy wymagały i oczekiwały reformy kościoła. "Ta nie …
In:
Excerpt
64 KAROL V. 1516—1559. czyście ją spalił (10. grudnia). Różne mia- sta tę uroczystość powtórzyły, a to dowo- dziło, że zakonńy spór stał się rzeczą ludu. Karol V. powołał ją do sejmu. Stanął Lu- ter przed sejmem w Wormsie otoczony ksią- zętami, gdzie, po …
In:
Excerpt
DZIEJE NOWSZE. Karlstadt; powściągał niespokojności Luter, ale się nie wahał. Nagły, nie cofal zdania jakie pićrwszym rzutem chwycił i objawił. Był początkiem ruchu i działania; głosił wol- ność, do wolności lud i panujących powoły- wał, a ledwie dla …
In:
Excerpt
66 KAROL V. 1516— 1539. od siebie ludów, a to w tym czasie, kiedy za-- ciężne Karola V. żołdactwo papieża jeńcem trzymało. — Dokonywając swoich zwycięstw Karol V., zwracał baczność ku Niemcom. Sejm Spiry (1529. 15. marca), większością głosów uchwalał …
In:
Excerpt
DZIEJE NOWSZE. 67 (1517— 1530), a drugie tyle jeszcze ubiegło, nim do wojny przyszło. — Interim norym- berskie (1532. 23. lipca) nie mogłoby od wojny ochronić, gdyby swych kroków sam Karol V. nie wstrzymywał, bo od spraw rze- szy odrywał go Franciszek i …
In: